Leszczyna pospolita

Leszczyna pospolita to rodzimy, bardzo mrozoodporny krzew warstwy krzewów w lesie jadalnym, który daje orzechy laskowe, prosty materiał na tyczki i wczesny pyłek dla pszczół. Rośnie dobrze w półcieniu na skraju drzew i jest łatwa w uprawie. Dla dobrego plonu potrzebuje jednak co najmniej dwóch odmian, bo sama się słabo zapyla.

Wymagania uprawowe

Leszczyna naturalnie rośnie w podszyciu i na skraju lasów, więc dobrze znosi półcień. Najwięcej orzechów daje jednak w miejscu jasnym, z kilkoma godzinami słońca dziennie. Lubi gleby żyzne, przepuszczalne, umiarkowanie wilgotne, o odczynie od lekko kwaśnego do zasadowego. Źle rośnie na suchym piasku i na glebach stale podmokłych.

Młode krzewy podlewa się podczas suszy, szczególnie w pierwszych dwóch latach. Starsze mają rozbudowany system korzeniowy i zwykle radzą sobie same. Leszczyna jest w pełni mrozoodporna. Kwitnie bardzo wcześnie, często w lutym i marcu, a długie kwiatostany męskie, czyli kotki, znoszą krótkie przymrozki. Sadzi się ją jesienią lub wczesną wiosną, w rozstawie kilku metrów.

Parametr	Wymaganie
Nasłonecznienie	półcień do pełnego słońca, w słońcu większy plon
Gleba	żyzna, przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna
Podlewanie	umiarkowane, w pierwszych latach podczas suszy
Mrozoodporność	tak, gatunek rodzimy
Wysokość krzewu	zwykle 3-6 m
Zapylenie	wiatropylna, obcopylna, co najmniej 2 odmiany

Do ogrodu warto wybierać odmiany sadownicze o większych orzechach, a nie tylko siewki, które owocują nieregularnie.

Rola w projekcie permakultury

W lesie jadalnym leszczyna zajmuje wysoką warstwę krzewów albo niskich drzew, pod większymi drzewami lub na skraju. Jest jednym z najważniejszych krzewów do lasu jadalnego w polskim klimacie, bo łączy kilka funkcji naraz. Daje orzechy, które dobrze się przechowują i są cennym źródłem tłuszczu i białka. Pędy z odrostów to tradycyjny materiał na tyczki, podpory dla fasoli i plecionki. Bardzo wczesne kwitnienie daje pszczołom pierwszy pyłek w sezonie. Opadłe liście szybko się rozkładają i tworzą próchnicę. Leszczyna dobrze znosi też cięcie odmładzające, tradycyjnie stosowane w Europie, co pozwala regularnie pozyskiwać drewno bez wycinania krzewu.

Dobre sąsiedztwo

Pod leszczyną dobrze rośnie czosnek niedźwiedzi. Rozwija się wczesną wiosną, zanim krzew wypuści liście, i znika latem, gdy robi się cień. Na skraju krzewów można posadzić porzeczkę czarną, która znosi lekki półcień. Grubsze gałęzie z cięcia leszczyny dobrze nadają się do uprawy boczniaka ostrygowatego albo do budowy wału w hugelkulturze. Leszczyny w pobliżu warzywnika mogą zbyt mocno go zacieniać, więc lepiej sadzić je po północnej stronie upraw.

Pielęgnacja i zbiór

Leszczyna wymaga niewiele pracy. W pierwszych latach usuwa się tylko słabe i uszkodzone pędy. U starszych krzewów co kilka lat wycina się przy ziemi najstarsze pędy, by krzew się odmładzał. Odrosty od podstawy trzeba co roku przerzedzać, zostawiając kilka najsilniejszych jako przyszłe pędy owocujące. Jeśli chcesz pozyskiwać tyczki, możesz co kilka lat ciąć część pędów nisko przy ziemi. Wokół krzewu sprawdza się mulczowanie liśćmi lub zrębkami.

Orzechy dojrzewają od końca sierpnia do października, zależnie od odmiany. Są gotowe, gdy okrywa brązowieje, a orzechy same zaczynają opadać. Zbiera się je z ziemi co kilka dni albo otrząsa z krzewu. Po zbiorze trzeba je wysuszyć w przewiewnym miejscu, a potem przechowywać w łupinach w suchym i chłodnym miejscu, gdzie zachowują jakość przez kilka miesięcy.

Częste problemy

Najczęstszym problemem jest słaby plon przy jednym krzewie lub kilku krzewach tej samej odmiany. Pomaga dosadzenie innej odmiany. Drugim kłopotem są wiewiórki, sójki i myszy, które zabierają orzechy przed zbiorem. Najlepiej zbierać je regularnie, gdy tylko zaczną opadać.

Puste lub wydrążone orzechy to często skutek żerowania słonkowca orzechowca, którego larwy rozwijają się wewnątrz orzecha. Pomaga zbieranie i usuwanie opadłych, porażonych orzechów. Na żyznej glebie krzew może rosnąć bujnie kosztem owoców, a w zbyt głębokim cieniu słabo kwitnie. Wtedy warto prześwietlić krzew albo otaczające go drzewa.