Żywokost lekarski

Żywokost to wieloletnia bylina warstwy runa w lesie jadalnym, którą uprawia się nie dla plonu do jedzenia, ale jako źródło materii organicznej dla innych roślin. Jego duże liście ścina się kilka razy w sezonie na mulcz, kompost i nawóz roślinny, a kwiaty karmią trzmiele. Jest bardzo łatwy w uprawie, ale trzeba go sadzić przemyślanie, bo raz posadzony zostaje na lata.

Wymagania uprawowe

Żywokost rośnie w słońcu i półcieniu, a w lekkim cieniu pod krzewami owocowymi radzi sobie dobrze. Lubi glebę żyzną, głęboką i wilgotną. Naturalnie rośnie na wilgotnych łąkach i nad rowami, więc dobrze znosi okresowo mokre stanowiska. Na suchej glebie rośnie wolniej i daje mniej liści.

Głęboki, palowy korzeń sięga w dół gleby, więc starsze rośliny dobrze znoszą krótkie susze. Młode sadzonki warto podlewać w pierwszych tygodniach. Żywokost jest w pełni mrozoodporny. Zimą części nadziemne zamierają, a wiosną roślina szybko odrasta z korzenia. Sadzonki korzeniowe sadzi się wiosną lub jesienią, w odstępach około 60-90 cm.

Parametr	Wymaganie
Nasłonecznienie	słońce lub półcień
Gleba	żyzna, głęboka, wilgotna
Podlewanie	umiarkowane, młode rośliny regularnie
Mrozoodporność	tak, odrasta co roku z korzenia
Wysokość	zwykle 60-120 cm w czasie kwitnienia
Rozmnażanie	kawałki korzenia; Bocking 14 nie daje żywotnych nasion

Gatunek dziki rozsiewa się z nasion. Do ogrodu częściej wybiera się odmianę Bocking 14 żywokostu rosyjskiego, która tego nie robi.

Rola w projekcie permakultury

Żywokost to klasyczna roślina „nawozowa” w permakulturze. Ponieważ szybko odrasta po ścięciu, daje dużo materii organicznej z małej powierzchni. Ścięte liście kładzie się jako mulcz pod krzewy owocowe, dodaje do kompostu jako przyspieszacz rozkładu albo zalewa wodą, by uzyskać gnojówkę roślinną. W ten sposób składniki odżywcze wracają do obiegu w ogrodzie, zgodnie z zasadą, by nie wytwarzać odpadów. Kwiaty kwitną długo i są bardzo chętnie odwiedzane przez trzmiele. W gildii roślinnej żywokost sadzi się często wokół drzew i krzewów owocowych.

Dobre sąsiedztwo

Kilka roślin żywokostu wokół porzeczki czarnej lub aronii czarnoowocowej pozwala ściąć liście i od razu rozłożyć je pod krzewem jako mulcz, bez noszenia materiału przez ogród. Podobnie dobrze sprawdza się obok jagody kamczackiej, która ma płytkie korzenie i lubi wilgotną, okrytą glebę. Nie sadź żywokostu w warzywniku ani tam, gdzie planujesz przekopywanie, bo każdy kawałek korzenia odrośnie. Najlepiej sprawdza się w stałych miejscach, na skraju rabat albo w osobnym pasie.

Pielęgnacja i zbiór

Żywokost prawie nie wymaga pielęgnacji. Liście ścina się nożem lub sierpem kilka centymetrów nad ziemią, gdy rośliny osiągną około 50-60 cm wysokości. W sezonie można to zrobić kilka razy, zwykle trzy lub cztery. Pierwsze cięcie warto zrobić przed kwitnieniem, a później zostawić część roślin, by zakwitły dla trzmieli. Przy pracy z liśćmi warto nosić rękawice, bo szorstkie włoski mogą podrażniać skórę.

Ścięte liście wykorzystuje się na trzy sposoby. Rozkłada się je jako mulcz pod krzewami, gdzie rozkładają się w kilka tygodni. Dodaje się je do kompostownika jako materiał zielony, który przyspiesza rozkład, co opisujemy w poradniku o kompostowaniu. Albo zalewa się je wodą w beczce i po kilku tygodniach rozcieńczoną gnojówką podlewa rośliny. Gnojówka ma intensywny zapach, więc beczkę trzymaj z dala od domu.

Częste problemy

Największy problem z żywokostem to jego trwałość. Kto posadzi go w złym miejscu, będzie go potem długo usuwał. Zanim posadzisz, wybierz stałe stanowisko i nie przekopuj gleby wokół roślin.

Dziki żywokost lekarski rozsiewa się z nasion. Jeśli tego nie chcesz, ścinaj kwiatostany przed zawiązaniem nasion albo wybierz odmianę Bocking 14. Latem na liściach może pojawić się rdza lub mączniak, szczególnie przy suszy. Wystarczy ściąć porażone liście, a roślina szybko wypuści nowe. Żywokost nie nadaje się do jedzenia ani do domowego leczenia doustnego.